شنبه, 01 مهر 1396
موقعیت شما ---> صفحه اصلی ==> معرفی شرکت ==> نقاط دیدنی استان زنجان

منوی اصلی

تلفن همراه
مناقصه ها و مزایده ها
آرشیو اخبار
آمار و اطلاعات
گالری تصاویر
مرکز دانلود
لینکهای مرتبط
آخرین وضعیت سهام مخابرات
نظام پیشنهادها
پست الکترونیک
نقشه سایت
نسخه RSS

نقاط دیدنی استان زنجان

چاپ

غارها

  • غار گلجیک زنجان
  • غار کتله خور گرماب
  • غار خرمنه سر زنجان

کاروانسراها

  • کاروانسرای سرچم
  • کاروانسرای نیک پی
  • کاروانسرای قره بلاغ 

مجموعه های تاریخی

  • بنای رختشویخانه زنجان
  • مجموعه چلبی اوغلی خدابنده
  • عمارت ذوالفقاری زنجان

امامزاده ها

  • امامزاده سید ابراهیم، زنجان
  • امامزاده اسماعیل، ابهر
  • امامزاده یحیی،ابهر
  • امامزاده زیدالکبیر، ابهر

مساجد

  • مسجد جامع، زنجان
  • مسجد جامع قروه، ابهر
  • مسجد جامع قلابر، خدابنده
  • مسجد جامع سجاس، خدابنده 

 

گرمابه های قدیمی زنجان

بازار قدیمی زنجان

 

 

غار تاریخی گلجیک زنجان:

 

این غار در 35 کیلومتری جنوب غربی شهرستان زنجان در ارتفاعات مشرف به روستای حاج آرش از توابع شهرستان زنجان واقع شده است. در حال حاضر دسترسی سواره به آن امکان ندارد. این غار عظیم به طور طبیعی از فرسایش سنگهای آهکی موجود در غار پدید آمده و با داشتن آب و هوای مناسب، داخل آن مأمن انسان دوران پیش از تاریخ بوده است.

ابعاد آن 700 متر در 100 متر و ارتفاع تقریبی آن 50 متر است. داخل غار آثار زیستی انسان در دوره آشولین تا بردوستین متعلق به شانزده تا سی هزار سال قبل از میلاد را نشان می دهد.

در داخل غار، ابزار، ادوات، تیغه های سنگی و استخوان حیوانات شکاری به مقدار فراوان دیده می شود. آنچه که بیشتر از همه در خور بررسی، مطالعه و اهمیت است، آثار معماری موجود در غار و محصور نمودن فضاهای زیستی و تعیین حریم ها و مطرح بودن مالکیت در آن می باشد که به نظر می رسد احداث حدود 4 کیلومتر راه، دسترسی سواره را جهت انتقال تجهیزات و بررسی دقیق تر سیستماتیک ضروری می نماید تا با سرمایه گذاری در آن به جهت ایجاد اماکن توریستی و سیاحتی مورد بهره برداری قرار گیرد. علاوه بر آن صخره های جنوبی غار از سنگهای مرمر سبز بسیار ارزنده تشکیل گردیده که می تواند مورد بررسی و بهره برداری و استخراج قرار بگیرد.

 

 

غار تاریخی کتله خور گرماب

 

غار کتله خور در دل کوه های آهکی جنوب روستای گرماب واقع شده و از مرکز بخش 10 کیلومتر با استفاده از معبر ماشین رو فاصله دارد. این فاصله در مسیر پیاده رو به دو کیلومتر تقلیل می یابد.

روستای گرماب به عنوان مرکز بخش به همین نام از توابع شهرستان خدابنده در منتهی الیه سمت جنوبی استان زنجان واقع گردیده و از طرف شرق با استان همدان و از جانب غرب با استان کردستان هم مرز است.

این منطقه که به بخش افشار یا قشلاقات افشار معروف است دارای 126 روستای مسکونی بوده و ساکنان آن را ایل معروف به شاه سون های افشاری تشکیل داده است.

از آثار تاریخی شناسایی شده این منطقه تکمه تپه (تپه خاکریز) واقع در قشلاقات افشار را می توان نام برد که سفال های نخودی رنگ منقوش به نقوش و خطوط هندسی و سیاهرنگ یادگارهایی از زندگی در اوایل هزاره سوم پیش از میلاد موسوم به دوران آغاز ادبیات را معرفی می نمایند. توجیه حد فاصل زمانی سی هزار سال قبل از میلاد (فرهنگ بردوستین) و سه هزار سال قبل از میلاد (فرهنگ سفال نخودی رنگ) در طبیعت کوهستانی مناطق، قابل بحث و بررسی است. در نتیجه این ویژگی مدت زمان فرهنگ دوران سنگ در این منطقه و سایر مناطق کوهستانی را به درازا کشانده است.

 

 


 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

غار کتله خور با طول تقریبی 10 کیلومتر ابتدا در سال 1331 هجری شمسی توسط گروه کوهنوردی زنجان مورد بازدید قرار گرفت. این غار به طور طبیعی از شسته شدن و فرسایش آهک و حرکات تکتونیکی ایجاد گردیده و تعیین قدمت آن مستلزم انجام آزمایش های پتاسیم آرگون یا جهت قطب مغناطیسی است.

دهانه این غار در ارتفاع 11 متری از سطح مسیل که مشرف بر آن است قرار گرفته و در وضعیت فعلی قطری معادل 40/1 متر دارد. ابتدای غار تا عمق 150 متری شبیه به راسته بازارهای معمولی است با این تفاوت که عناصر و اندامهای آن اندکی از بازار کوچکتر می باشد. کف این قسمت را لایه ای از خاک و خاکستر پر نموده است. از عمق 150 متری تا عمق 700 متری گشایش نسبتاً زیادی در غار حاصل شده و شعب متعددی بوجود آمده است.

معبر غار پس از عمق 700 متر به طول 60 متر تنگتر و سقف آن کوتاهتر گردیده و به آبراه قنوات شبیه است.

پس از عبور از این منطقه محل وسیع و مسطحی ظاهر می شود که به شبستان مساجد شبیه است. در ضلع شرقی آن برکه آبی به ابعاد 35 متر وجود دارد که دارای آب زلال و گوارا است.

 

در رابطه با این غار عظیم اطلاعات آمیخته با خرافات در میان اهالی روستاهای مجاور وجود دارد، از جمله اینکه: صدای پتک آهنگران همدان از دل این غار شنیده می شود، در درون ظلمانی غار دریاچه بزرگی وجود دارد و همچنین وجود کوه بزرگ داخل آن از جمله همین شایعات است.

تا عمق 700 متری در فضای ظلمانی غار آثار حیات که به انواع استخوان و سفال محدود می شود قابل رؤیت است.

آثار جمع آوری شده عمدتاً سفال شکسته های سطحی و پراکنده است. قدیمی ترین نوع این آثار، سفال تیره رنگ دود زده با نقش داغدار با دسته ای به روش ساخت افزوده با تمپر گیاهی و دست ساز است و از نظر زمانی متعلق به اواخر هزاره دوم قبل از میلاد می باشد.

دومین نوع از آثار جمع آوری شده، سفال های دست ساز دارای پوشش است. روی سفال به رنگ قرمز متمایل به رنگ قهوه ای و نسبتاً خشن و با سفال های شناخته شده قرون اول تا سوم میلادی قابل مقایسه است.

 

 


 

 

سومین نوع آثار جمع آوری شده، سفال های دوران جدید است که به شکل کوزه و بشقاب بوده و در مقطع فعلی ارزش تاریخی ندارند.

در نتیجه با توجه به حجم و وسعت غار و مقایسه آن با غارهای تاریخی شناخته شده و همچنین موقعیت مکانی آن و از همه مهمتر وجود لایه تاریخی ضخیم در ابتدای غار تا عمق 150 متری و مطالعه آثار جمع آوری شده، این محل می تواند یکی از پناهگاه های انسانی در دوران سنگ و دوران آغاز ادبیات باشد.

از طرف دیگر این غار با اندکی تغییرات و ایجاد گشاش در بعضی از نقاط آن از نظر تفرجگاه و مسایل مربوط به صنعت توریسم از ظرفیت بالایی یرخوردار است.

 

 

غار خرمنه سر زنجان

 

این غار در کوه بلند و سر به فلک کشیده خرمنه سر در سمت شمالی روستای شاه نشین و یا به اصطلاح متداول و معمولی محل (شانیش) واقع گردیده که غار عظیم و با ابهت خرمنه سر نیز در دل این کوه و در ارتفاع 1600 متری از سطح دریا قرار دارد.

برای رسیدن به دهانه غار در ابتدا از بستر رودخانه ای که از کوههای شمالی شانیش سرچشمه می گیرد همچنین از میان درختان سرسبز و زیبای زیتون و انجیر باید گذشت و به سوی ارتفاعات شمالی پیش رفت. در نزدیکی قله کوه خرمنه سر دهانه مشبک و پنجره مانند و در عین حال نسبتاً وسیع غار خرمنه سر واقع شده است. این دهانه ربطی به غار اصلی ندارد و نباید به جای مدخل غار اصلی منظور شود.

پیدا شدن ظروف شکسته سفالین حاکی از این مسأله است که در گذشته های دور این غار محل زندگی یا پناهگاه قوم و قبیله ای بوده است.

مطالعات سطحی دو دوره استقرار کاملاً روشن و متمایز را عرضه می نماید، دوره نخستین شامل ابزار و ادوات سنگی و تیغه های سنگ چخماق متعلق به زندگی غار نشینی انسان پیش از تاریخ است که تعیین قدمت آن با اطلاعات موجود و بدون مقایسه با آثار شناخته شده و انجام آزمایشات لازم کاری بس دشوار خواهد بود ولی آنچه که مسلم است قدمت استقرار دوره نخستین در این غار تاریخی پیش از هزاره پنجم قبل از میلاد است.

دوره دوم آثار زیستی مشخص و روشن است؛ آثار سفالی و ادوات زیستی موجود در اطاقها و دهلیزها، متعلق به اوایل قرن چهارم هجری قمری است.

این غار تاریخی با قلعه شمیران یا سمیران که امروزه به نام مجموعه تاریخی قاسم آباد در ساحل راست رودخانه قزل اوزن قرار گرفته، در ارتباط است به عبارتی دیگر عمال و سرکردگان حکومت کنگریان از این غار به عنوان پناهگاه امنی در مقابل فشارهای سیاسی بغداد استفاده می کردند.

به طور کلی این منطقه برخلاف فلات مرکزی ایران که استقرارهای پیش از تاریخ تا دوران آغاز ادبیات لاینقطع قابل تعقیب و بررسی است، به لحاظ کوهستانی و صعب العبور بودن آن یک برزخ و ابهام ده هزار ساله را نشان می دهد، به عبارتی دیگر ادامه و ارتباط تمدن های مستقر در تپه حصار دامغان، تپه سیلک کاشان، تپه چشمه علی شهر ری، سایت تاریخی سگزآباد و تپه زاغه دشت قزوین که اقوام ساکن و بومی در فلات ایران به حیات خود ادامه داده است و پس از طی دوران نو سنگی طریق تعالی پیموده و به تمدن شایانی رسیده است، به طوری که آثار تکنیکی و هنری آنها انسان قرن بیستم را به تعجب و تحسین وا می دارد و با عنوان تمدن فلات ایران و یا تمدن سفال نخودی رنگ مشهور و معروف است، به طور عام و چشمگیر در منطقه وجود ندارد و با بررسی ها به عمل آمده تنها چند مورد در آن دیده می شود که ادامه تمدن دشت قزوین، از اوایل هزاره پنجم تا اواخر هزارعه دوم قبل از میلاد را نشان می دهد.

البته این تنها مورد در منطقه کوهستانی استان زنجان نیست بلکه مناطق کوهستانی دیگر همانند منطقه مازندران، گیلان، کردستان نیز دارای همین ویژگی است. دلیل این مسأله به احتمال زیاد صعب العبور بودن مناطق یاد شده است که ارتباط اقوام مستقر در این نواحی را مشکل نموده و موجب رکود تمدن در استقرارهای انسانی در ناحیه گردیده است. بدین جهت زمان عصر نو سنگی در این مناطق به طول انجامیده و در نتیجه اقوام مستقر در این منطقه تا اواسط هزاره سوم قبل از میلاد به روش شکار ورزی ادامه حیات داده اند.

 

 

کاروانسرای سرچم

 

این کاروانسرا یکی از کاروانسراهای مهم مسیر تجاری ری به آذربایجان در قرن هشتم هجری قمری بوده است. این کاروانسرا که طبق کتیبه سردر آن، رباط نام دارد در روستای سرچم واقع در هشتاد کیلومتری محور زنجان- میانه، در ساحل رودخانه زنجان چای و مشرف به جاده قدیم تبریز در سال 734 هجری قمری در دوره ایلخانی احداث شده است. آثار و بقایای این کاروانسرا نشان می دهد که پلان آن از کاروانسراهای چهار ایوانی بوده و شامل صحن مرکزی و گرداگرد آن حجرات و در ایوان شمالی که مشرف به در ورودی است شاه نشین قرار گرفته است.

در این کاروانسرا حداقل چهار برج در چهار گوشه آن تعبیه شده بود که کلیه ساختمان کاروانسرا به استثنای در ورودی همگی ویران و به تلی از خاک تبدیل شده است، در ورودی شامل دو برج آجری در طرفین و یک دروازه با پوشش قوس جناغی از سنگ سیاه اجرا شده و در بالای آن کتیبه بسیار زیبایی که حکایت از احداثآن در زمان ابوسعید ایلخان و وزیر او به نام غیاث الحق الدین محمد بتاریخ 733 هجری قمری دارد، مزین گردیده است. تزئینات لچکی ها، کاربندی ها و بندکشی در ورودی ناقص م نیمه تمام باقی مانده است.

 

 

کاروانسرای نیک پی

 

این کاروانسرا که به شدت تخریب گردیده و قسمتی از آن باقی مانده، نمایانگر عظمت در دوران برپایی بوده است. این کاروانسرا که اکثریت قریب به یقین مستشرقین در آن سکونت نموده اند، از آجرهایی به رنگ قرمز ساخته شده و از کاروانسراهای به سبک چهار ایوانی بوده است.

 

 

 

 

کاروانسرای قره بلاغ

 

کاروانسرای قدیمی قره بلاغ کاملاً تخریب شده و هم اکنون بصورت تپه تاریخی در آمده است. آنچه که مسلم است این است که شکل تپه محل کاروانسرای قره بلاغ چنان است که با احتمال قریب به یقین پلان آن از نوع کاروانسراهای چهار ایوانی و قابل مقایسه با کاروانسرای سرچم است، با این تفاوت که فاقد برج های دیده بانی بوده است.

 

 

پل های قدیمی

 

استان زنجان پل های قدیمی و تاریخی بسیاری دارد از جمله پل میربهاءالدین زنجان بر روی رودخانه زنجان رود، پل سردار در جنوب شهر زنجان و پل حاج سید محمد در جنوب شرقس زنجان که از زمان قاجار باقی مانده است.

 


                               

 

                            

                             پل میربهاءالدین زنجان

 

 

 

 

بنای تاریخی رختشویخانه

 

بنای رختشویخانه در قلب بافت تاریخی شهر که منطبق بر حصار می باشد، در منطقه پر تراکم مسکونی، موسوم به عباسقلی خان و محل معروف به بابا جامال چوقوری (گودال بابا جمال) احداث شده است، که امروزه خیابان سعدی وسط به فاصله یکصد متری از سمت غربی آن عبور نموده و از طریق کوچه فرهنگ به بنای مزبور مرتبط می گردد.

مجموعه تاریخی رختشویخانه در سال 1319 شمسی ذیل شماره 1198 در دفتر اندیکاتور اداره ثبت اسناد و املاک زنجان به ثبت رسیده است. زمین این بنا در سال 1347 هجری قمری مطابق با 1307 هجری شمسی توسط علی اکبر توفیقی رئیس بلدیه شهر (شهردار) زنجان از باقرخان امجد نظام به قیمت 185 تومان خریداری شده است. محل موصوف قبل از احداث رختشویخانه با هرزآبهای سطحی مملو و به بابا جمال چوقوری (گودال بابا جمال) معروف بوده است.

 

 

 

 

 

این بنا توسط دو برادر به نامهای مشهدی اکبر (معمار) و مشهدی اسماعیل (بناء) در مدت 15 ماه به اتمام رسیده و سنگهای آن از معدن سنگ روستای اژدهاتو استخراج و پس از حجاری توسط گاری های بلدیه (شهرداری) به محل بنا حمل شده است. آب مجموعه از قنات قلعچه حاجی میر بهاءالدین تأمین می گردیده است. متولی رختشویخانه توسط رئیس بلدیه گمارده می شد و سالیان متمادی شخصی بنام اصغرخان بوده که عیال ایشان به نام معصومه خانم مدیریت آن را به عهده داشته. اصولاً رختشویخانه برای آحاد شهروندان شبانه روز دایر و استفاده از آن مجانی بوده ولی نامبرده مبلغ ده شاهی بابت سرایداری از مراجعین اخذ می نموده است.

در یک بررسی کلی می توان این مجموعه را به دو بخش تقسیم نمود. بخش نخست، سرایداری و محل مدیریت رختشویخانه بوده و شامل حیاط و اعیانی مسکونی می باشد. حیاط محوطه ای است به شکل مربع و مستطیل به میزان 400 متر مربع (32×12متر) شامل درختکاری و فضای سبز، و اعیانی آن در جبهه شمالی محوطه به مقدار 60 متر مربع شامل دو اطاق و یک ورودی است که این ورودی فضاهای محوطه، سرایداری و محل شستشوی رخت را به همدیگر متصل می نماید. پلان و نمای این واحد مسکونی دارای بار فرهنگی بوده و به سبک معماری سنتی شناخته شده زنجان احداث گردیده است.

بخش دوم فضاهای مربوط به کار شستشوی رخت است که خود از چهار قسمت تشکیل یافته، قسمت اول خزینه یا محل جمع آوری آب است، این مخزن در منتهی الیه سمت شمالی مجموعه و مشرف به سالن شستشو قرار دارد.

فضای داخل بنا با پرسپکتیو بسیار زیبا طراحی و اجرا گردیده، بدین ترتیب دو ردیف طاق و تویزه بطور متوالی که ستونهای سنگی انها را از یکدیگر جدا می سازد، ساخته شده است. این فضا توسط 11 واحد ستون بطور قرینه سالن را به دو قسمت تقسیم نموده که فاصله ستونها در جهت طولی 17/5 متر است. ستونها به ارتفاع 70/2 متر از کف فعلی قابل اندازه گیری است اما به جهت ایجاد مقاومت لازم و هموژن نمودن بنا ستونها با پایه های سنگی به میزان 40 سانتی متر در داخل پی ها که از شفته آهک است کار گذاشته شده اند، که بدین ترتیب ارتفاع ستونهای سنگی 10/3 متر خواهد بود.

محل شستشوی رخت به طور قرینه از 4 واحد حوضچه و مجاری آب در حد فاصل حوضچه ها تشکیل یافته. آب مورد نیاز ابتدا پس از عبور از یک مجرا به طول یک متر به حوض نخستین داخل شده و از سر ریز آن به حوض دومی سرازیر می گردد. در طرفین شرقی و غربی این حوض دو مجرای آب قرار گرفته تا انتهای سالن به حوض سومی که به قرینه حوض دومی ساخته شده امتداد می یابد. در وسط جبهه طولی این مجرا در هر طرف یک واحد حوض ایجاد شده به طوری که مجرای مورد بحث را به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می نماید. در امتداد مجرای موصوف دو ردیف پاشور تعبیه شده که مجرای آب و حوضچه ها را بور قرینه محاط می کند. عناصر و اندامهای مزبور با کار گذاری سنگهای حجاری شده از نوع تراورتن از یکدیگر مجزا شده و شکل یافته اند.

محل شستشوی رخت به چهار قسمت تقسیم شده. ابتدای شستشو که از انتهای جریان آب است حوضچه مخصوص لباسهای بسیار آلوده و لباسهای مربوط به افراد با امراض ساری بوده و مجرای آب واقع در حد فاصل حوضچه دوم و سوم مخصوص لباسهای نسبتاً تمیز و محل آبکشی و حوضچه چهارم مخصوص شستشوی ظروف آشپزخانه و بالاخره حوضچه آخری (اولین حوض از حرکت آب) محل آب تمیز و خوراکی بوده است.

چنین مجموعه ای با عملکرد یاد شده در هیچ جا ایران مشاهده نشده اما سبک معماری، ابعاد و تناسبات رعایت شده در قوسها و تویزه ها، با بناهای عام المنفعه هم دوره شهر زنجان قابل مقایسه اند. سیستم کلی آن را بسادگی می توان با مساجد عباسقلی خان، دروازه ارک، مسجد و تکیه قهرمان مقایسه نمود.

 

 

مجموعه تاریخی چلبی اوقلی

 

در پانصد متری جنوب غربی سلطانیه، بر سر راه سلطانیه- خدابنده آثار معروف بقعه چلبی اوغلی قرار گرفته است. باستان شناسان و محققان این مجموعه را به سلطان چلبی منسوب نموده و تاریخ احداث بنا را سال 728 هجری قمری عنوان کرده اند.

این مجموعه از دو بخش خانقاه و مقبره تشکیل شده است. خانقاه شامل صحن مرکزی بوده و در اضلاع شرقی و غربی آن حجرات قرار گرفته اند. پلان معماری این مجموعه با الهام از عقاید و مراتب صوفیه طراحی و هریک از فضاها با عملکردی خاص، اجرا شده است.

 

واحد نخستین در قسمت ورودی به مرتبه فقرا اختصاص داشته، طالبان جنت، مرتبه بعدی این فرقه، در زوایای قسمت ورودی جای گرفته اند. حجرات انفرادی صحن مرکزی با دارا بودن درهای کئتاه، محل ریاضت مریدان را با توجه به مراتب انها را تشکیل می داده است. صحن خانقاه محل سماع جمعی بوده که سلطان در وسط و مریدان در گرداگرد ان حلقه می زده اند و بدین ترتیب حلقه ذکر برپا می گردیده است. احتمالاً واحدهای جنوبی خانقاه به عنوان کلاسهای آموزشی و فضای واقع در طرفین ایوان جنوبی محل حلقه ذکر زمستانی بوده است.

 


 

طبقه دوم بنا در طرفین ایوان به شدت آسیب دیده و فرو ریخته و گرداگرد ان عنصری شبیه به جان پناه دیده می شود. حاصل اینکه قرینه سازی در کل مجموعه کاملاض رعایت شده است و مصالح اصلی بنا را لاشه سنگها و ساروج تشکیل داده و سقف حجرات و زوایا گنبدی شکل می باشد.

قسمت دوم این مجموعه تاریخی بقعه معروف به سلطان چلبی است. پلان این بنا هشت ضلعی است و هر ضلع آن از نمای خارجی بطول 16/4 متر، به ارتفاع 17 متر و به قطر 5/7 متر با زیبایی خاصی طراحی و اجرا گردیده است.

سبک قبر سلطان چلبی در این آرامگاه اهمیت بسزایی دارد، از این نظر که این قبر، حلقه ذکر صوفیه را تداعی می کند. بدین معنی که داخل مقبره به فضاهایی تقسیم گردیده که جسد سلطان در وسط آن دفن شده و اجساد مریدان با توجه به درجه و مراتب آنها، در گرداگرد آن قرار داده شده اند. بحث در باب انتساب این بقعه به سلطان چلبی هنوز مفتوح است.

 

 

عمارت ذوالفقاری زنجان

         در مرکز بافت قدیمی، مجموعه تاریخی ذوالفقاری واقع شده است. این مجموعه شامل ساختمانهای اندرونی و بیرونی و قسمتهای اداری است که قبل از احداث خیابان ذوالفقاری (طالقانی کنونی) با یک شبکه ارتباطی در طبقه هم کف و زیر زمین به یکدیگر مرتبط بوده است. هم اکنون این مجموعه تقسیم شده و قسمتهایی از آن از میان رفته است. از جالبترین بناهای باقیمانده این مجموعه بنای تاریخی مرکز مجموعه بیرونی است. این بنا در دو طبقه و یک سردابه ساخته شده، پلان بنا ایرانی و سبک ساختمانی از بناهای گوتیک اروپا تقلید شده است.

         در طبقه هم کف، ورودی بنا که یک سقف سر پوشیده با دو ستون تعبیه شده به هشتی منتهی می شود. در این طبقه قسمت امور اداری و دفتری و حسابداری قرار گرفته و سمت شرقی بنا احتمالاً عملکردی غیر اداری و احتمالاً گلخانه بوده است.

         در طبقه دوم که دارای دو راه پله است، تالارهای پذیرایی، اطاقهای خواب، اطاقهای نشیمن و سرویسهای بهداشتی قرار گرفته است. هسته مرکزی این بنا به سبک چهار طاقی با سقف گنبدی اجرا شده و جرز و دیوارهای باربر، سنگینی سقف را تحمل می نماید. محدثات جانبی این چهار طاقی با تیرهای چوبی پوشیده شده است. کل مجموعه با پوشش خارجی شیروانی است که تا زمان احداث در این شهر سابقه نداشته است. در بالای هسته مرکزی بنا، نورگیر زیبایی تعبیه شده که به کلاه فرنگی معروف است. این نور گیر با پلان هشت ضلعی با روش گره سازی به فرم گنبد تبدیل گردیده. سقف اطاقها در طبقات به طرز زیبایی لمه کوبی شده و شامل طرحهای هندسی و گره سازی است و در مجموع از موتیفهای ایرانی استفاده شده است. از تزئینات داخل بنا در طبقه هم کف از کاشیکاری به سبک قاجار می توان یاد نمود که طرح معروف لوتوس (نیلوفر آبی) دیده می شود.

 


 

         پنجره های بنا عموماً دو لنگه و اطراف آن مشبک است که با بکارگیری شیشه های رنگین کنتراست جالبی را در داخل اطاقها ایجاد نموده است. نعل درگاهی پنجره ها در طبقه هم کف مسطح و در طبقه منتهی الیه جنوب غربی حیاط مشرف به خیابان تعبیه شده و طاقنماهای تزئینی در اطراف ورودی دیده می شوند و این قسمت نیز که از خیابان بلاواسطه داخل مجموعه می شود، از معماری اروپا الهام گرفته است.

این بنا در مجموع از بناهای تاریخی و با ارزش شهری است که به سبک بناهای اواخر دوران قاجار ساخته شده است.

 

 

گرمابه های قدیمی زنجان

 

از آثار دیگری که از نظر معماری دارای ارزش و اعتبار می باشد، حمام های قدیمی اند که اساساً به لحاظ رعایت دو عامل تعیین کننده پایین تر از کف معابر در محلات ساخته شده اند. عامل نخستین سوار شدن آب مورد نیاز به سیستم آبرسانی گرمابه و دیگری گرم بودن فضای حمام در زمستانهای سرد منطقه، مدنظر بوده است. طرح و پلان گرمابه ها تقریباً یکسان اجرا شده و درب ورودی آنها عموماً از معابر دارای زاویه 90 درجه است. و بدین ترتیب امکان هرگونه دید مستقیم را از معابر به لحاظ رعایت موازین شرعی سلب می نماید. زاویه سوم به یک هشتی در دار منتهی می شود که این هشتی هم از نظر حفاظت دید و هم نظر ایجاد تعادل در هوای ورود و خروج نقش اساسی را ایفا نموده است. پس از هشتی محوطه رختکن در طرحهای مختلف هندسی با سقف گنبد دار قرار گرفته و در وسط آن حوض و در اطراف سکوهای نشیمن جهت لباس پوشیدن و کندن در نظر گرفته شده است. فاصله فضای رختکن و قسمت اصلی استحمام را دالان اشغال نموده و سرویسهای بهداشتی و نظافت در آن جای گرفته است. وجود این فضا از نظر مسائل سنتی و ایجاد تعادل هوای گرم داخل گرمابه و فضای رختکن امری لازم و ضروری به نظر می رسد که معماران زنجانی با فکر خلاق خود در ایجاد آن توفیق یافته اند. فضای چهارم از ورودی، قسمت استحمام گرمابه را تشکیل داده که شامل یک شاه نشین و دو الی سه باب خلوت نشین و یک خزینه می باشد. از نظر عملکرد این فضاها در قسمت شاه نشین که اندکی بلندتر از فضای گرمابه است، جهت متمولین، که از کارگران گرمابه جهت استحمام استفاده می شده، اختصاص دارد. فضای خلوت نشین به مردم عادی که خود استحمام می نموده اند تعبیه شده است. نوع سقف در فضای اصلی و شاه نشین بصورت گنبد و در فضای خلوت نشین ها از طاق استفاده شده است که نوع آن عموماً از قوسهای خوزی است. تأسیسات جانبی گرمابه های قدیمی عبارتند از آتش خانه یا تن، انبار آب گرم، آب سرد و غیره که فاقد ارزش معماری است.

عموماً گرمابه ها از آجر، سنگ و ملاط ساروج ساخته شده و دارای استحکام و مقاومت لازم در مسایل ایستایی است.

بازار قدیمی زنجان

 

بازار زنجان در قلب بافت قدیمی شهر (خاستگاه اولیه) در راستای راههای ورودی قرار گرفته و از دو قسمت بازار بالا و بازار پایین تشکیل شده است، ولی این دو از نظر عناصر تشکیل دهنده یکسان و قابل مقایسه است.


 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بازار پایین علاوه بر عرضه داد و ستد تولیدات محلی از طریق دو باب کاروانسرای موجود که محصولات را از قراء و قصبات به آنجا حمل می کرده اند، تغذیه می شده است. کما اینکه تا قبل از توسعه راهها و تردد ادوات موتوری در سالهای اخیر این اماکن با عملکردهای نخستین مورد استفاده بوده و امروزه تبدیل به انبار کالاهای وارداتی شده است. از کاروانسراهای این بازار، سرای گلشن و سرای ملک است که در سال 1345 هجری قمری بازسازی و مرمت گردیده اند. در جهت برطرف ساختن نیاز ساکنین از نظر اجتماعی و مذهبی این مجموعه دو مسجد را در خود جای داده است که عبارتند از مسجد آقا شیخ فیاض و مسجد میرزایی. گرمابه های بلوری و معینی در مجموعه، محل خاصی را اشغال نموده اند.

مجموعه بازار بالا از بازار قیصریه، بازار بزازها، بازار حجت الاسلام، بازار امامزاده و بازار عبدالعلی بیگ تشکیل شده است. این بازار از نظر تولید و عرضه کالا و خدمات جنبی وابسته، بسیار غنی و مهمترین مرکز اقتصادی و تجاری شهر محسوب می شده است. این مجموعه از نظر تولید و عرضه کالا به هشت راسته زرگرها، بزازها، کفاشها، سراجها، کلاه دوزها، صندوق سازها، رنگرزها، میوه فروشها و جگر پزها تقسیم شده است. این تقسیم بندی و انسجام معقول و منطقی از نظر حفظ حقوق سندیکایی و کنترل قیمت کالاهای عرضه شده حائز اهمیت بوده و والا بودن افکار طراحان و بانیان آن را آشکار می سازد. از نظر اقتصادی هم موجب جلب مشتری در یک محل مخصوص و شناخته شده می تواند رونق اقتصادی را برای کسبه فراهم نماید.

از کاروانسراهای جالب این مجموعه که نقش مؤثری را در عرضه کالاها ایفا نموده کاروانسرای حاج علی قلی و سرای حاجی کربلایی را می توان نام برد که احتمالاً در سال 1300 هجری قمری تکمیل شده است.

این مجموعه پنج مسجد به نامهای چهل ستون، آقا سید فتح الله، مسجد جامع حجت الاسلام و مسجد ملا را در خود جای داده است.

 

 

بقعه امامزاده سید ابراهیم (ع)

 

بقعه امامزاده سید ابراهیم یکی از بقاع معتبر شهر زنجان است. علمای فن در شجره نامه آن حضرت اختلاف نظر دارند. جمعی ایشان را ابراهیم بن موسی بن جعفر (ع) دانسته اند و جمعی دیگر همانند ابوالفرج اصفهانی و ابونصر بخاری در سرالانساب ایشان را ابراهیم بن محمد بن عبدالله بن الحسن بن العباس بن علی (ع) ذکر نموده اند. اگر این شجره نامه درست باشد سید ابراهیم (ع) به اتفاق کوکبی حسین بن اسماعیل بن محمد الارقط بن عبدالله الباهر بن زین العابدین (ع) در اوایل قرن سوم هجری در زمان خلافت المعتزر بالله خلیفه عباسی قیام نموده و در 3 کیلو متری سمت جنوبی شهر زنجان در جریان جنگی با عمال خلیفه شهید گردیده و تن مطهرش در قبرستانی واقع در منتهی الیه شرقی مشرف به دیوار حصار مدفون شده است.

 

 


 

 

بنای امامزاده ابتدا به سبک چهار طاقی بوده که گنبد زیبایی آن را پوشش می نمود. در سال 1340 شمسی این مجموعه به جهت تبدیل به احسنت برداشته شده و مجدداً منطبق بر بنای قدیمی نوسازی گردیده است. گنبد از نوع تک پوششی بوده که به واسطه چهار گوشواره بر جرزها استوار گشته و حد فاصل گوشواره و گنبد هشت نور گیر تعبیه شده است. تزئینات گنبد از داخل مقرنس و گره سازی بوده و سوره جمعه به خط زیبای ثلث، به قلم استاد جواد میر محمد رضایی زنجانی چشم بینندگان را نوازش می دهد. در نمای بیرونی سوره مبارکه (اسماء ذات البروج) به خط ثلث زنجیری نوشته شده است.

ضریح حرم که در اصفهان ساخته شده در سال 1358 نصب گردیده است. قدیمی ترین قسمت این بقعه سر در ورودی سمت شمالی و مناره های واقع در طرفین آن می باشد. این سر در به سال 1341 شمسی توسط معمار ابراهیم سلطانی ساخته شده و بالای مناره ها آیه 55 سوره مبارکه احزاب به خط زیبای ثلث به قلم استاد اخیرالذکر رقم گردیده است.

از بناهای دیگر این مجموعه مسجد اعظم واقع در ضلع غربی مجموعه می باشد که بنای آن در سال 1346 شمسی اتمام پذیرفته است. در مجموع پلان این مجموعه با قواعد و سبک های شناخته شده معماری رایج در بناهای مذهبی مطابقت ندارد. تجدید بنای این بقعه مرهون خدمات ارزنده روانشاد استاد منصور محاوری، فرزند ملا غلامرضا متولد 1278 شمسی می باشد که از سال 1304 مدیر مدرسه علمیه بوده است. ایشان از سال 1340 با همکاری دیگر شهروندان زنجانی به تجدید بنای امامزاده همت گماشتند.

 

 

امامزاده اسماعیل شناط

 

 

          بنای تاریخی بسیار زیبایی در شناط ابهر واقع در جاده ترانزیتی ابهر- تاکستان موسوم به امامزاده اسماعیل قرار گرفته است. بنابر اقوال تذکره نویسان نسب وی به اسماعیل بن ابو محمد جعفر بن اسمعیل، ابو علی حسن بن ابو علی محمد بن عبدالله بن احد بن عبدالله علی بن الحسن بن زید بن الحسن بن علی بن ابی طالب علیهم السلام می رسد.

          پلان بنا از بیرون هشت ضلعی است که از درون به مربع تبدیل گردیده. این بنا تماماً از آجر است و اضلاع هشتگانه آن یک در میان به طور قرینه از چهار ایوان با ورودی به شبستان بقعه به سبک قوسهای جناغی ساخته شده است. تزئینات ایوانها، مقرنسها،کاربندیهای گچی و گره سازی است و در قسمت بالای ورودیها در هر ضلع پنجره چوبی پر کار و زیبایی تعبیه شده که نقوش آن گره سازی و از موتیفی به نام شمسه در طرحهای مختلف منشعب است. اضلاع چهارگانه دیگر بنا در نمای بیرونی بصورت طاق نماست و در وسط هر ضلع کلمه الله و سه کتیبه دیگر کلمه محمد (ص) را نمایش می دهد.

          داخل این بنا که بصورت چهار گوش است گچ کاری و آیینه کاری بسیار زیبایی متشکل از گل و بوته های اسلیمی و تصاویر پرندگان با استعمال رنگ و گره سازی، در هم آمیخته و جلوه خاصی را به اندرون بقعه بخشیده است. در گرداگرد بقعه سوره مبارکه جمعه به خط ثلث جلی نوشته شده است. بر فراز این شبستان، گنبد بسیار زیبایی به سبک دو جداره از نوع گنبد پنج و هفت با ساقه بلند نشسته است. این گنبد از پایین به بالا که تماماً کاشی کاری است از نظر تزئینات و نقوش به چهار قسمت تقسیم گردیده. ابتدا قسمت پایین گنبد که با کاشی های سفید، مشکی، زرد و سبز اجرا شده، شکلهای صلیب شکسته به سبک راسته خفته پدیدار گشته است. بالای این قسمت کتیبه ای است که با کاشی های رنگین محدود و کلمات علی (ع) به خط کوفی معقل در آن تکرار شده است. قسمت سوم گنبد با موتیف های هندسی که از خطوط متقاطع، لوزی های متقارن پدید آورده اند، تزئین گردیده است. منتهی الیه گنبد با خطوط مورب و موازی با کاشی رنگی مزین است. آنچه که مسلم است، سبک معماری نشان دهنده احداث بنا در قرن نهم هجری بوده و تزئینات الحاقی آن در اواخر دوران صفویه انجام شده است.

 

 

بقعه امامزاده یحیی

 

          این بقعه در شهرک صائین قلعه بر روی یک سایت تاریخی احداث گردیده است. محققین شرح الانساب وی را به امام موسی کاظم (ع) رسانیده اند. بنای امامزاده تماماض از آجرهای به ابعاد 5×21×21 سانتیمتر ساخته شده است. ورودی بنا مشرف بر یک هشتی است که عرض آن حدوداً نصف عرض شبستان بوده و به طور قرینه احداث گردیده است.

          در سقف مسطح هشتی از تیر و تخته استفاده شده است. با عنایت به قطر دیوارهایش به نظر می رسد که سقف آن قوسی بوده و در طول زمان فرو ریخته است. پلان این بنا با بقعه قیدار نبی واقع در خدابنده قابل مقایسه می باشد. شبستان امامزاده دارای پلان مربع بوده که عرقچین گنبد به واسطه چهار گوشواره بر روی جرزهای چهارگانه استوار گردیده است. بک این بنا از نوع گنبدهای دو پوششی زنگوله ای است و دیوارها نقش حایل را دارند. در قسمت داخلی هیچ نوع تزئیناتی در ارتباط با معماری وجود ندارد و سطح بنا با اندود گچ پوشانیده شده است. از نمای بیرونی منتهی الیه گنبد یک ردیف کاشی به رنگ آبی فیروزه ای به عنوان دلیل کاشی کاری اجرا گردیده و تزئینات آن منحصر به چند کاشی مزبور است. در داخل شبستان ضریح بسیار زیبای بر روی مزار نهاده شده. این ضریح که از چوب چیت اشباع ساخته شده، به استناد کتیبه موجود از مصنوعات لاهیجان است که در کتیبه (لاهجان) قید گردیده است.

          در منتهی الیه این ضریح کتیبه زیبایی به خط ثلث خفی سوره مبارکه (یس) نوشته شده و سپس نقوش و طرحهای اسلیمی و گیاهی در سطوح ضریح حکاکی گردیده است. در وسط ضلع شمالی ضریح، کتیبه بسیار زیبایی به خط ثلث نوشته شده است. با توجه به سبک ساختمانی و ترکیب کلی بنا احتمال دارد که بنای امامزاده متعلق به قرن هشتم هجری قمری باشد.

 

 

بقعه شاهزاده زیدالکبیر

 

یکی از بقاع معتبر و معروف، بقعه شاهزاده زیدالکبیر واقع در سمت شرقی شهر ابهر است. به استناد متون کتاب منتقله الطالبین  شجره شاهزاده زیدالکبیر به پیشوای مولای متقیان رسیده است. وی ابو علی محمد بن احمد بن عبدالله در دار بن علی بن زید بن حسن بن علی بن ابیطالب علیه السلام و مادرش دختر عیسی ابو زید بن حسین بن زید شهید بن علی زین العابدین بن حسین بن علی بن ابی طالب علیه السلام که پسر عیسی، ابوزید همین شاهزاده زیدالکبیر است که از مدینه به شهر ابهر عزیمت نموده و در این محل دفن گردیده است.

          این بقعه از نظر سبک معماری در این منطقه بی نظیر است. این بنا با زیبایی خاص با پلان مستطیل که در زوایای جبهه جنوبی دو نیم دایره آن را قطع نموده طراحی و اجرا گردیده است. بنا ابتدا بر روی دو ردیف سنگ سبز تراشیده استوار و بقعه آن با آجر بطور ساده ساخته شده است.

 


 

قرینه سازی در این بنا در دو جبهه شرقی و غربی شامل چهار ایوان است که از طریق دهلیزها به یکدیگر ارتباط دارند. بر فراز بقعه گنبد زیبایی از نوع گنبدهای مخروطی یا نوک تیز با دو پوشش بر جرزهای چهارگانه نشسته است. ریشه گنبد ابتدا مربع و سپس به دایره تبدیل شده و در کمر گنبد تزئیناتی از آجر به عنوان قرنیز با سبک زیبایی اجرا گردیده است. در تزئینات نیمه تمام گنبد کاشیهای آبی و زرد چشمگیر می باشد. روی در ورودی بقعه که از چوب چیت است طرحهای زیبای هندسی و اسلیمی حک گردیده و قطعه شعری به خط نسخ با مضمون زیر روی آن نقش بسته است:

به تعمیر شهزاده زیدالکبیر                     که باشد به روز جزا دستگیر

موفق شد استادکار جهان                        مسمی حسین کلب این آستان

بتاریخ آن فکر کن (گل شکفت)                        مریزاد دست آفرین باد گفت

از مضمون شعر چنین مستفاد می گردد که بنا در سال 850 هجری قمری بدست استاد حسین مرمت شده، لکن سبک معماری و نحوه اجرای بنا حاکی از احداث آن در قرن نهم هجری می باشد، به عبارت دیگر این بنا در سال 850 هجری قمری تعمیر نشده بلکه احداث گردیده است.

 

 

مسجد جامع زنجان

 

مسجد و مدرسه جامع معروف به مسجد سید در قلب بافت تاریخی شهر قرار گرفته است. این مسجد از ضلع غربی با بازار قیصریه و از ضلع شرقی با معبر موصوف به کوچه مسجد سید و از جبهه شمالی با خیابان امام و سبزه میدان در ارتباط است. قبل از احداث خیابان امام کنونی سر درب این مسجد به فضای بازی که در مقابل دارالحکومه به عنوان میدان شهر مطرح بوده، اشراف داشته و هم اکنون ورودی اصلی آن محسوب می شود. ورودی غربی مجموعه را با مرکز تجاری قیصریه و ورودی شرقی آن، با بافت مسکونی مرتبط است.

مجموعه مسجد و مدرسه سید توسط عبدالله میرزا دارا پسر یازدهم فتحعلی شاه قاجار در هنگام حکمرانی در زنجان در سال 1242 هجری قمری احداث گردیده است. بر اساس مدارک و اسناد سال مزبور مربوط به اختتام آن است و هیچگونه افزایش مجموعه و الحاقات در دوره های بعدی مشاهده نمی گردد.

مجموعه تاریخی مسجد و مدرسه سید یکی از بناهای ارزشمند داخل شهری است. این مسجد بر اساس پلان مساجد چهار ایوانی ساخته شده است. طبق معمول، ایوان ورودی مقابل شاه نشین گنبد دار قرار داده شده است. مساجد با سبک چهار ایوانی در پی تحولات مهمی که در طرح مساجد در ایران پایه گذاری گردیده با الهام از معماری دوران پارتی (کاخ هتره) پدیدار گشته و به اعتباری مسجد جامع زواره و به قولی دیگر مسجد جامع اصفهان از نخستین مساجدی هستند که به این سبک ساخته شده اند.

سطوح کلی این ایوان با استفاده از کاشی های ختایی تزئین گردیده است. در داخل طاق نماها کلمات الله، محمد (ص)، علی (ع) به خط کوفی معقل به رنگ مشکی با زمینه نارنجی است و بالای آن را کتیبه طویلی به خط ثلث خفی زینت داده است. متن کتیبه خطبه ای است که با نام فتحعلی شاه قاجار آغاز شده و با نام بانی آن عبدالله میرزا دارا ختم می گردد. از نوار فوقانی کتیبه تسمه کشی های تزئینی سقف آغاز شده و به نوبه خود به قسمتی از شمسه ختم می گردد. اضلاع شرقی و غربی در این ایوان مزین به نقشهای لچک و ترنج است و طبق معمول بناهای دوران قاجار، رنگهای زرد و مشکی بر سایر رنگها غلبه دارد. پخی ایوان در نما با تکراری از کاشی با نقش هندسی پوشانیده شده. فیلپوش ایوان و سطوح جانبی جرزها با نقوش اسلیمی و تکرار موتیفهای ترنجی زینت داده شده است. آنچه که بیشتر از همه خودنمایی می کند، نقش سمبلیک درخت زندگی در دو طرف ایوان است که این نقش یکی از موتیفهای شناخته شده در هنر ایرانی است.

صحن این مسجد همانند سایر مساجد چهار ایوانی به شکل مربع مستطیل بوده و دارای 48 متر طول و 36 متر عرض می باشد. بر اساس مدارک متقن در وسط این صحن یک واحد حوض بوده و گرداگرد آن را به استثنای جلوی حجرات و شبستانها، باغچه های پر گل و گیاه پوشانیده بود. حدوداً در سال 1340 متولیان مسجد برای جلوگیری از گسترش رطوبت حاصله از درختان و باغچه ها به محدثات، که این فکر و تصمیم به دلایل عدیده اشتباه بوده است نسبت به برچیدن فضای سبز مسجد اقدام نموده اند سپس متولی مسجد مجدداً در سال 1368 باغچه ها را بصورت محدود احیا نموده است.

 

 


 

 

در سمت شرقی و غربی این صحن به طور قرینه 16 واحد حجره جهت طلاب علوم دینی قرار گرفته است. در مجموع با توجه به سایه روشن (کنتراست) داخل حجرات، تناسبات محسوس در عناصر و اندامهای بنا، فضای لازم را جهت تعلیم و تعلم علوم دینی القا می نماید.

سقف ایوان کلیه حجرات با استفاده از مقرنس کاری گچی تزئین گردیده که در بعضی از حجرات فرو ریخته است. فیلپوش کلیه حجرات با کاشی های ختایی به سبک کار دوران قاجار و منقوش به نقوش اسلیمی و گل و بوته با تنوع خاصی تزئین گردیده است و دو رنگ زرد و مشکی بر سایر رنگها غلبه دارد.

طبق معمول مسجد و مدرسه چهار ایوانی، شبستان این مسجد در جبهه جنوبی صحن شامل سه واحد است، شبستان زنانه، شبستان مردانه در طرفین و شبستان گنبد دار در وسط و پشت ایوان قرار دارد. شبستان های زنانه و مردانه بطور قرینه هر کدام از چهار ردیف در سه ستون تشکیل گردیده و بدین ترتیب 20 چشمه عرقچین بر گردۀ 36 تویزه قرار گرفته و قوس تویزه ها از نوع قوس خوزی (رومی) است. در وسط هر شبستان با خالی نمودن قسمتی از جرز جبهه جنوبی یک واحد محراب جای گرفته، تزئین این عناصر را کاشیهای سبک قاجار در رنگهای زرد، سیاه و سفید منقوش به نقش معقل تشکیل داده است.

گنبد مسجد جامع زنجان از معدود گنبدهایی است که این اندام بدون گوشواره و ترمپه بر روی جرزهای چهارگانه نشسته و در نتیجه تغییر پلان مربع به دایره در ضخامت تکیه گاه و جان گنبد مستهلک شده است.

 


 

گنبد مسجد جامع با کاشیهای فیروزه ای پوشانیده شده و در گریو آن سوره مبارکه الدهر به خط ثلث دیدگان را نوازش می دهد و سپس در رقوم بالایی کتیبه، تزئینات آن را لوزی های پیوسته و ترنجهای به سبک معقل با استفاده از کاشی هایی به رنگ زرد، مشکی، آبی تشکیل  داده است.در انتهای فوقانی بنا علامتی از برنز به شکل گوی که مخروط نازکی بر آن سوار شده پایان گنبد را اعلام می نماید.

 

 

مسجد جامع قروه

 

یکی از بناهای تاریخی ارزشمند منطقه ابهر رود، مسجد جامع قروه است. روستای قروه در کیلومتر 15 جاده ترانزیتی ابهر- تاکستان قرار دارد. معماری سیویل و صخره ای این روستا بسیار جالب و در خور مطالعه و معرفی بوده و قابل مقایسه با معماری صخره ای علمکندی می باشد. هنوز آثار و بقایای منازلی که در دل کوه کنده شده اند با منظره بدیعی خودنمایی می کند. در قلب این روستا یکی از آثار ارزشمند دوران سلجوقی (قرن پنجم هجری قمری) به سبک چهار طاقی ساخته شده و گنبد بسیار زیبایی بر اضلاع چهارگانه به واسطه چهار فیلپوش استوار گردیده است.پلان اصلی مجموعه به جهت تغییرات ناشی از ریزش احتمالی شبستانها مستلزم حفاری علمی است. مسجد کنونی عبارت است از یک شبستان گنبد دار و دو شبستان در طرفین آن که شبستانهای اخیر از مصالح خشت و آجرهای حاصله از تخریب دیوارهای قدیمی ساخته شده و دارای سقفی از تیر چوبی است. هنوز آثار و بقایای شبستانهای اصلی و ملحقات بنا در نمای بیرونی مسجد دیده می شود که از مدارک مطمئن در امر بازسازی خواهد بود. شبستان اصلی مسجد از آجر ساخته شده و دو نوع آجر در آن به خدمت گرفته شده است.

تزئینات مسجد جامع قروه علی رغم تحمل آسیبهای کلی و بسیار زیاد، جالب توجه است و به طور کلی از آنچه که باقی مانده حداقل دو دوره تزئیناتی در این بنا قابل تشخیص است.

آثار و بقایای نقاشیهای روی گچ در زیر کتیبه فعلی با رنگ کمتری قابل تشخیص است و نقوش دارای طرحهای گیاهی و اسلیمی است. احتمالاً این تزئینات متعلق به دوران آل بویه می باشد.

محراب مسجد که با گود کردن جرز جنوبی ایجاد گردیده، به شدت تخریب شده اما هنوز آثار مقرنسهای گچی در قسمتی از بالای محراب باقی مانده است. این محراب مزین به کتیبه جالبی به خط نسخ است و حکایت از احداث آن در سال 413 هجری قمری دارد. کتیبه دیگری در زیر فیلپوشها به عرض 50 سانتیمتر در گرداگرد بنا به خط بسیار زیبای ثلث نوشته شده که تاریخ تعمیرات را سال 585 هجری قمری معرفی می نماید. کتیبه سومی در زیر عرقچین گنبد نوشته شده.

در مجموع مسجد جامع قروه از آثار بسیار ارزشمند قرن پنجم هجری قمری است که قابل مقایسه با شبستانهای مسجد جامع قزوین و سجاس می باشد و مستلزم و مستحق حفاریهای علمی است.

 

 

مسجد جامع قلابر

 

          روستای قلابر در 52 کیلومتری سمت جنوبی زنجان واقع است. در این روستا آثاری از قلعه زیبایی در بالای کوه مشرف بر روستا دیده می شود. در دامنه غربی این ارتفاعات، تل تاریخی مسجد جامع قلابر واقع است.این تل تاریخی با همکاری روستائیان محلی مورد حفاری قرار گرفت و مجموعه بسیار ارزشمندی از دل خاک نمایان گردید.

          این مجموعه از یک مسجد و یک خانقاه که احتمالاً بقعه نیز می تواند باشد تشکیل شده است. قسمت مسجد، پلان مربع نسبتاً کوچکی است که دور تا دور آن تا ارتفاع 5/1 متری از سنگ نوع تراورتن نامرغوب است و در منتهی الیه           آن کتیبه ای متمایل به خط نسخ در دور تا دور مسجد به نظر می رسد. محراب آن که تماماَ از سنگ سفید بوده و اسماء الله و ائمه اطهار و کلمه فاطمه همراه با نقوش اسلیمی درون آن حکاکی شده است.هنگام خاکبرداری هیچ اثری از نوع سقف مسجد پدیدار نگردید و باقی مانده های دیوارها نیز بعلت تخریب، راهنما و الگویی به دست نمی دهد. لکن لاشه سنگهای اطراف بنا و قراین موجود و مقایسه با بناهای هم ردیف آن احتمال دارد که سقف ابتدایی مسجد، گنبد مدوری بوده که به جهت عدم انسجام سنگها، فرو ریخته و در دوره های بعدی سقف آن با تیر و تخته پوشش شده است. به هر تقدیر سقف کنونی بعلت عدم اطمینان از نوع سقف، با تیر چوبی بازسازی شده و هم اکنون به عنوان مسجد مردانه مورد استفاده اهالی می باشد.

 

مسجد جامع سجاس

 

          مسجد جامع سجاس در شهرک فعلی سجاس در 12 کیلومتری شمال غربی شهرستان خدابنده قرار دارد. آثار و بقایای تاریخی در این شهرک بیانگر عظمت آن در دوره های مختلف اسلامی است.

          مسجد جامع سجاس را می توان یکی از آثار برجسته منطقه دانست. این مسجد به سبک مساجد شبستانی ساخته شده است. آثار قوسهای فرو ریخته در جرز شمالی، معلوم می دارد که ملحقات و محدثات دیگری با شبستان موجود، مجموعه کاملتری را تشکیل می داده است. بنای موجود شبستان گنبد داری است که به سبک چهار طاقی احداث گردیده و جرزهای چهارگانه سنگینی گنبد را به عهده گرفته اند. این مسجد به طور کلی از آجرهای به ابعاد 5×21×21 سانتیمتر ساخته شده است. گنبد با فاصله چهار فیلپوش بر روی جرزهای چهارگانه استوار گردیده است.

          گنبد این مسجد که از نوع گنبدهای یک پوششی است با آجر اجرا شده و تزئینات آن منحصراً به نقش ستاره ایرانی (ستاره پنج پر) محدود بوده که از آجر پدیدار گردیده است. ورودی کنونی در جرز شمالی تعبیه شده و در جرزهای شرقی و غربی دو در بزرگ شبیه به ایوان، در ضلع جنوبی محراب مسجد در راستای قبله با خالی نمودن دیوار ایجاد شده است. قرینه محراب در جرزهای شرقی و غربی در حد فاصل در بزرگ، تزئیناتی نظیر محراب انجام گرفتهکه تنها جنبه تشریفاتی داشته و به لحاظ تکمیل قرینه سازی اجرا شده اند.

          این مسجد از نظر گچ بری و کتیبه ها بسیار ارزنده و قابل توجه است و چهار کتیبه در آن به چشم می خورد. ابتدا کتیبه ساقه گنبد است که به خط نسخ ابتدایی گچ بری گردیده و احتمالاً همزمان با احداث بنا بوده است. کتیبه فیلپوشها با خط ثلث زیبا رقم گردیده. این کتیبه با توجه به سبک نوشتن احتمال دارد در دوران ایلخانی نوشته شده باشد. زیر فیلپوشها کتیبه بسیار ارزنده ای  به عرض حداقل 50 سانتیمتر در گرداگرد مسجد نوشته شده، متن کتیبه سوره 67 قرآن کریم (سوره مبارکه تبارک) است. کتیبه کوچک دیگری به خط کوفی اوایل قرن پنجم نوشته شده است. در مجموع کتیبه های این مسجد از نظر سبک و تکنیک گچ بری با کتیبه های مسجد جامع قزوین و مسجد جامع قروه قابل مقایسه است. محراب مسجد سجاس با گچ بری های ارزنده متشکل از طرحهای اسلیمی و گیاهی طراحی و اجرا شده اند. تزئینات مسجد جامع سجاس با گچ بری های مساجد جامع اصفهان، قزوین و قروه قابل مقایسه است. این مسجد متعلق به قرن پنجم هجری است.

          قبرستان تاریخی سجاس که به قبرستان شهدا معروف گردیده در منتهی الیه شهرک سجاس قرار گرفته است. این قبرستان جایگاه پیکر شهدا است. سنگ قبرهای این شهدا که مزین به نقوش اسلیمی، درخت زندگی، طرحهای هندسی، اسماء الله و سور قرآنی به خط کوفی، نسخ و ثلث است، حجاری شده اند.

 

 
ما 59 مهمان آنلاین داریم

آمار بازدید کنندگان

mod_vvisit_counterامروز2049
mod_vvisit_counterدیروز2635
mod_vvisit_counterکل بازدیدها5576518

 

فیش حقوقی

ذکرروزهای هفته

دعای روزشنبه: یارب العالمین
تماس با مدیرعامل
تماس با اداره بازرسی
تماس با اداره روابط عمومی
فرم رضایت ارباب رجوع
فرم طرح تکریم

پیوندهای مهم

پايگاه دفتر مقام معظم رهبري
رياست جمهوري
پورتال ايران

آمار سایت

اعضا : 416
محتوا : 1772
لینک وب ها : 63

آدرس :زنجان - جاده گاوازنگ -مجتمع ادارات - شرکت مخابرات ایران-منطقه زنجان   کدپستی:4513733581 دورنگار 33443535-024  پست الکترونیکی:dabirkhaneh@tcz.ir

      

کلیه حقوق مادی و معنوی نزد وب سایت پورتال شرکت مخابرات منطقه زنجان محفوظ میباشد.
Powered by : Joomla Developed by :Rose Andishe Hooshmand eng.Co